Körlerin Satrançta Bilgisayar Kullanımı

 

 

 

    Körler artık bilgisayarın sunduğu imkanlardan yararlanabiliyorlar. Bu bir görme engellinin görenlerin desteğine ihtiyaç duymadan bir işi yapabilmesini ve dolayısıyla meslek sahibi olarak üretime katılmasını sağlıyor. Yazı yazabilmek, kitap, dergi ve gazete okumak, sözlük programları ile tercüme yapmak ve bunun gibi daha bir çok iş bir görme engelli tarafından bilgisayar desteği ile bağımsız olarak yapılabiliyor.Böylece öğrencilik hayatı görme engelliler için kolaylaşırken, avukatlık, yazarlık ve gazetecilik gibi yazımsal boyutu olan bir çok iş yapılabilir hale geliyor. Metin tercümanlığı ve kaset çözümleyiciliği de bu listeye eklenebilir.
Bu yazımızda görmeyenlerin bilgisayardan satranç alanında nasıl ve ne amaçla yararlanabilecekleri konusunu ele alacağız.
Satranç bir beyin sporudur. Ülkemizde de bir Satranç Federasyonu mevcuttur. Görmeyenler de Körler spor federasyonu ve kendi spor kulüpleri bünyesinde satranç sporunu yapmaktadırlar. 1999 yılından beri Körler Türkiye Satranç Birinciliği resmi olarak düzenlenmektedir. Satranç alanında bilgisayarın iki işlevi vardır:Öncelikle bilgisayar çok iyi bir satranç oyuncusudur ve bu niteliği ile bir satranççının oyun pratiğini arttırması bakımından her zaman hazır bir kuvvetli rakip durumundadır. Gerçekten de artık PC üzerinde çalışan satranç programları usta düzeyinde oyun gücüne sahiptir. Her zaman satranç derneklerine giderek usta oyuncularla oynama ve gelişme imkanı bulamayan amatörler, satranç programları sayesinde günün her saatinde sıkılmayan, yorulmayan bir satranç ustasını evlerinde barındırmak gibi bir imkana bilgisayar kanalıyla sahip olmaktadırlar. Günümüzde dünya şampiyonu Kasparov bile IBM firmasının ürettiği bir bilgisayar sisteminin üzerinde çalışan “Derin Düşünce” adlı programa yenilmiştir. Bütün satranç ustaları PC'ler üzerinde çalışan ve makul fiyatlarla satılan satranç programlarından yaka silkmektedirler.Satrançta bilgisayarın ikinci desteği öğreticilik boyutunda olmaktadır. Usta oyuncuların katıldığı turnuvalarda oynanan bütün oyunlar bilgisayar ortamında kaydedilerek veri tabanları halinde depolanırlar. Bunlar internette ve satranç programı içeren CD'lerde yayınlanırlar. Bu CD'lerde bilgisayar ortamında kaydedilmiş satranç problemleri ve eğitici sorular yer almaktadır.Bütün bunlar, satrançta ilerlemek isteyen amatör ve profesyonel düzeyde herkesin kullanımına sunulmaktadırlar. Şimdi görmeyenlerin satranç oynama ve satranç eğitimi alanlarında bilgisayardan nasıl yararlanabilecekleri konusuna göz atalım:
a- Bir satranç oyuncusu olarak bilgisayar ve körlerin bundan yararlanmaları:Önceki yıllarda sadece satranç oynayan laptop biçiminde yapılmış bilgisayarlara bir ses sistemi eklenerek bu makinaları görmeyenlerin de kullanmaları sağlanıyordu. Bu makinalar hamlelerini ve gereken başka bilgileri sesli olarak anons ettiklerinden görmeyen kullanıcılar da bunlardan yararlanabiliyordu.Bu aletlerin fiyatları 150 İngiliz Sterlini civarında olup hâlâ üretimleri devam etmektedir. Güçleri günümüzde yaygın olan ve aşağıda ele alacağımız PC üzerinde çalışan satranç programlarından zayıftır.Bilgisayarlarda CD ve multi media teknolojilerinin gelişmesi ile artık PC üzerinde kullanılabilen ve kendiliğinden CD'deki wav dosyaları sayesinde hamlelerini anons edebilen satranç programları gündeme gelmiştir. Uygulamada Chess Master ve Chess Base adlı iki program grubu yaygındır. Bunlardan Chess Master grubundaki programlar satranç oynanırken hem insanın yaptığı hamleyi ve hem de programın yaptığı hamleyi anons etmektedir. Böylece görmeyen kullanıcının bu kuvvetli programlarla oynamaları için hemen hemen bir ekran okuyucu program desteğine ihtiyaçları olmamaktadır.Chess Base firmasının çıkardığı programlar serisi ise sadece makinanın hamlesini anons etmekte, makinaya rakip olan insanın yaptığı hamleleri seslendirmemektedir. Bu nedenle görmeyen satranççı makinaya karşı yaptığı hamleyi klavyeden girdiğinde kendi hamlesinin anonsunu duymadığı için klavyede yazma hatası yaparak yanlış bir hamle girmesi durumunda pozisyonu kontrol edememektedir. Bu sorunun çözülmesinin yolu satranç programını kullanırken bir ekran okuyucu programı da birlikte çalıştırmaktır.Güzel olan şudur ki, Chess Base firmasının yaptığı bu grup programların ekran yapısı ekran okuyucu programlarla rahatlıkla okunabilmektedir.Bu programların dışında internette amatör ve shareware olan daha bir çok program vardır ki bunlar da profesyonel olanlarına göre zayıf olmakla beraber yine de çok iyi düzeyde satranç oynamaktadırlar.Bunlardan en önemlisi Winboard adlı programdır.Jaws For Windows adlı körler için ekran okuyucu program ile Winboard programının uyumlu çalışması konusunda çok güzel bir çalışma yapılmıştır. Bu çalışma sayesinde Winboard programı Jaws ile beraber kullanıldığında, körlerin çok rahat kullanabilecekleri bir program haline gelmiştir. Şöyle ki, program bütün hamleleri, ekrandaki tahtada yer alan taşların yerlerini ve gereken daha bir çok bilgiyi görmeyen kullanıcıya istediği anda sesli olarak ifade etmektedir. Bu program görmeyenlerin en rahat kullanabilecekleri satranç programıdır. Winboard'ın en ilginç özelliklerinden biri de internete bağlanarak dünyanın öbür ucundaki bir rakip ile satranç maçı yapma imkanını vermesidir. Böylece internet turnuvaları düzenlenmektedir ve bu imkandan görmeyen satranççılar da yararlanabilmektedir.
b- Görmeyenlerin satranç eğitiminde bilgisayardan yararlanmaları:Bilgisayarın satrancın eğitiminde ne şekilde değerlendirildiğini yukarıda açıklamıştık. Ustaların satranç oyunları, satranç bilmeceleri bilgisayar ortamında kaydedilebilmektedir.Bütün bu eğitici malzemeler text yani yazı formatına dönüştürülebilmektedir.Bu formata dönüştürülen oyunlar, bilmeceler ve ustaların önerilerini, eğitici cümlelerini içeren analizler bilgisayardaki ekran ya da metin okuyucu programlara okutturularak görmeyenlerin hizmetine sunulurlar. Hatta bilgisayar bu bilgileri okurken teybe yapılan kayıtlar görmeyenlerce her yerde bilgisayara gerek olmaksızın teypler yardımı ile okunabilir ve satranç eğitim materyali olarak kullanılabilirler. Daha önce satranç kitapları ve gazetelerle dergilerde yayınlanan oyun, analiz ve bulmaca şeklindeki satranç dokümanları gönüllü okuyuculara okutulmaktaydı ki satranç dokümanlarının özel bir notasyonu içermesi bu konudaki üretimin yavaş olmasına neden oluyordu. Oysa bu tür metinlerin bilgisayara okutturulması büyük bir kolaylık oluşturmaktadır.

Dr. Kerim Altınok